به گزارش شبکه علمی ثریا، دوره پیش‌دبستانی یکی از دوره‌های مهم رسمی کشور است که تأکیدات بسیاری برای جدی گرفتن و گسترش آن به دلیل مناسب بودن سن نوآموزان برای آموزش و تربیت وجود دارد؛ از سویی نقاط و مسائل پرابهامی در مورد این دوره در اذهان وجود دارد که برای پاسخگویی به آن به سراغ رخساره فضلی مدیرکل دفتر آموزش پیش دبستانی وزارت آموزش و پرورش رفتیم و وی نکاتی پیرامون اهمیت و چند و چون این دوره و سازوکارهای آن بیان کرد.

فضلی با بیان اینکه دوره پیش‌دبستانی، دوره‌ای رسمی است؛ یعنی یکی از دوره‌های تحصیلی محسوب می‌شود، اظهار داشت: اما این دوره غیراجباری است به این معنا که اگر کودکی دوره پیش‌دبستان را نگذرانده باشد، اینگونه نیست که در کلاس اول دبستان ثبت‌نام نشود چون ما بحث انسداد مبادی بیسوادی و مواردی از این دست را داریم.

وی ادامه داد: امسال بیش از 800 هزار نفر در دوره پیش‌دبستان ثبت‌نام کرده‌اند و پیش‌بینی ما این است ثبت‌نام‌ها به چیزی حدود 970 هزار نفر برسد.

مدیرکل دفتر آموزش پیش دبستانی وزارت آموزش و پرورش با بیان اینکه آمار دقیقی از تعداد مراکز پیش‌دبستانی که تحت نظارت سازمان‌هایی غیر از آموزش و پرورش هستند نداریم، اضافه کرد: آن چیزی که سازمان بهزیستی اعلام کرده است چیزی بیش از 12 هزار مهدکودک تحت پوشش دارد که پیش‌دبستانی هم دارند و از این تعداد چیزی حدود 5 هزار مرکز برای دریافت مجوز از آموزش و پرورش درخواست داده‌اند که مراحل آن طی شده است.

وی گفت: در آموزش به نوآموزان باید به تفاوت‌های فردی، شرایط فرهنگی و بومی و مراحل رشد حواس کودکان باید توجه شود و فعالیت‌های آموزشی هم باید در قالب بازی بوده و برای نوآموزان نشاط آور باشد. به همین دلیل آموزش حافظه‌محور و انتزاعی ممنوع است.

متن گفت‌وگوی خبرگزاری فارس با مدیرکل دفتر آموزش پیش دبستانی وزارت آموزش و پرورش در ذیل می‌آید.

* برای خیلی از افراد در خصوص سازوکار و مسائل مربوط به دوره پیش‌دبستانی سؤالاتی وجود دارد؛ برای اولین سؤال، آیا این دوره اجباری است؟

فضلی: دوره پیش‌دبستانی، دوره‌ای رسمی است؛ یعنی یکی از دوره‌های تحصیلی محسوب می‌شود، اما این دوره غیراجباری است به این معنا که اگر کودکی دوره پیش‌دبستان را نگذرانده باشد، اینگونه نیست که در کلاس اول دبستان ثبت‌نام نشود چون ما بحث انسداد مبادی بیسوادی و مواردی از این دست را داریم.

این دوره غیراجباری است اما غیراجباری بودن آن به این معنی نیست که ضرورت ندارد؛ از قضا بسیار ضروری است اما اگر بخواهم بستر اصلی‌اش را برای مخاطبین و به خصوص خانواده‌ها بگویم این است که دوره پیش از دبستان، دوره رسمی است که کودکان 4 تا 6 سال را در بر می‌گیرد و متولی حاکمیتی آن، وزارت آموزش و پرورش است اما به این معنا نیست که همه کودکان 4 تا 6 سال قرار است در این برنامه‌ریزی حتماً حضور داشته باشند.

خانواده‌ها سؤال می‌کنند و بارها نیز از بنده پرسیده‌اند «کودک ما 4 ساله است آیا باید او را به پیش‌دبستان بفرستیم؟» طبق قانون تأکید ما روی یک سال قبل از دبستان است و در عین حال که نگاهی به 2 سال قبل از دبستان به خصوص در مناطقی که لازم‌التوجه هستند مثل مناطق محروم، مناطق دوزبانه، مناطق مرزی و عشایر داریم و تأکیدمان این است که در این گروه ها، 4 ساله‌ها را مدنظر قرار دهیم اما در کل سیستم و در کلان کشوری، تأکیدمان روی یک سال قبل از دبستان است.

* چرا در گسترش مراکز پیش‌دبستانی تأکید بر مناطق دوزبانه است؟

فضلی: در مراکز پیش‌دبستانی در مناطق دوزبانه، تأکیدمان روی آموزش زبان معیار و زبان فارسی بر پایه زبان مادری است ما به هیچ عنوان نمی‌خواهیم زبان مادری بچه‌ها را از آنها بگیریم اما می‌خواهیم که آنها هم مثل بقیه بچه‌ها بتوانند فارسی حرف بزنند، وقتی می‌شنوند، دریافت کنند و مهم‌تر اینکه بتوانند به فارسی فکر کنند.

نکته دیگر فرصتی است که در پیش‌دبستان برای رشد در ابعاد مختلف از جهت مهارت‌های مختلف شناختی و فرایندهای مغزی و تمام آنچه که فرد، آینده‌اش تحت تأثیر آن قرار می‌گیرد، مورد توجه است؛ دوره پیش دبستانی، دوره خاصی است که میزان کمی تلاش می‌کنی ولی خوب نتیجه می‌گیری و از سوی دیگر، برنامه‌های کلان کشورمان درباره کودکان، خانواده‌محور است یعنی ما تلاش و تأکیدمان این است که خانواده را به عنوان یک نهاد مهم قلمداد کنیم و به جایگاه خانواده توجه کنیم.

پیش‌دبستانی یک دوره رسمی است که راهنمای برنامه دارد چون ما امکان این را نداریم که صد در صد کودکان را تحت پوشش قرار دهیم این دوره را به عنوان یک دوره ضروری قلمداد می کنیم و تأکیدمان بر این است که حمایت بخش غیردولتی را بگیریم و تا جایی که ممکن است از امکانات خانواده‌ها و حمایت و مشارکت‌شان در مدارس غیردولتی استفاده کنیم و آنجا که امکان ندارد، دولت حمایت کند تا کودکان از دسترسی به امکانات مناسب تربیتی محروم نشوند.

* امسال چه تعداد نوآموز در پیش‌دبستانی‌ها ثبت‌نام کرده‌اند؟

فضلی: آمار پایانی امسال به دلیل ادامه ثبت‌نام وجود و معمولاً تا نیمه آبان، تقریباً آمار نهایی به دست می آید به دلیل اینکه مناطق دور افتاده ما، هنوز خیلی این مسئله را باور نکردند که پیش دبستان باید وارد سناد شود اما آمار سال گذشته نزدیک به 900 هزار نوآموز پیش دبستان بود.

در حال حاضر بیش از 800 هزار نوآموز ثبت‌نام کرده‌اند و پیش‌بینی ما این است ثبت‌نام‌ها به حدود 970 هزار نفر برسد.

* در هر کجای کشور هر نوآموزی که بخواهد در می‌تواند در مراکز پیش‌دبستانی ثبت‌نام کند؟

فضلی: دولت معمولاً نمی‌تواند در مناطقی که جمعیت پایین است سرمایه‌گذاری کند و باید طرح‌های جایگزین را وارد کرد، برای مثال طرحی را سال گذشته اجرا کردیم که موفق بود و آن استفاده از ظرفیت کلاس‌های چند پایه کم‌جمعیت بود مثلاً در یک کلاس که 7 دانش‌آموز حضور دارد و آن روستا نهایتاً 2 یا 3 کودک پیش‌دبستان دارد، آن 2 نوآموز می‌توانند در کنار دانش‌آموزان بنشینند و معلم به این نوآموزان هم همزمان آموزش بدهد و ما هم به نوعی از این معلمان تشکر می‌کنیم.

البته مناطقی هستند که از لحاظ برخورداری از امکانات، شرایط خوبی ندارند تا مؤسسان مراکز غیردولتی در آنجا حضور جدی پیدا کنند و آنقدر هم محرومیت ندارند که دولت بتواند ورود پیدا کند و به همین دلیل ممکن است در برخی مناطق مراکز به اندازه کافی وجود نداشته باشد.

* قوانین حاکم بر مراکز پیش‌دبستانی به چه صورت است؟ سلیقه‌ای یا متمرکز؟

فضلی: بر اساس ماده 4 مصوبه 699 شورای عالی آموزش و پرورش، اداره دوره پیش‌دبستان به 2 شیوه است؛ دولتی با مشارکت مردم و غیردولتی بر اساس قوانین و ضوابط، حوزه دولتی وظیفه‌اش این است که نظارت بر کار کل مراکز داشته باشد چه دولتی و چه غیردولتی باشد و غیردولتی، وظیفه‌اش این است که بر اساس مجوزهایی که می‌دهد کار نظارتی را انجام دهد.

با توجه به اینکه دستگاه‌های دیگر هم می‌توانند مراکز پیش‌دبستانی تأسیس کنند خطر اعمال سلیقه وجود دارد اما آنها نمی‌توانند اعمال‌نظر کنند فقط می‌توانند طبق قوانین آموزش و پرورش، مرکز پیش‌دبستان داشته باشند؛ ما به دنبال استفاده از ظرفیت دیگر دستگاه‌ها هستیم اما آنها باید از نظر قوانین تابع آموزش و پرورش باشند.

دستگاه‌هایی مثل سازمان بهزیستی، وزارت ارشاد و سازمان تبلیغات اسلامی به حوزه پیش‌دبستان علاقه دارند اما آمار دقیقی از تعداد مراکز پیش‌دبستانی که تحت نظارت سازمان‌هایی غیر از آموزش و پرورش هستند نداریم؛ آن چیزی که سازمان بهزیستی اعلام کرده است چیزی بیش از 12 هزار مهد کودک تحت پوشش این سازمان است که پیش‌دبستانی هم دارند و از اینها چیزی حدود 5 هزار مرکز برای دریافت مجوز از آموزش و پرورش درخواست داده‌اند که مراحل آن طی شده است.

بقیه سازمان‌ها اگر می‌خواهند فعالیت کنند باید تابع قوانین باشند، دریافت مجوز از آموزش و پرورش و رسیدن به یکپارچگی پیچیدگی ندارد و اگر اهمیت این دوره و کار در آن درک شد ظرف یک سال می‌توان این یکپارچگی را مستقر کرد.

البته آموزش‌ها در مراکز مختلف پیش‌دبستانی یکسان است و طی سال‌های اخیر با همراهی دوستان در سازمان بهزیستی، عموماً محتوا یکسان شده است و در حال حاضر کتابی که تأیید سازمان پژوهش به عنوان متولی کتاب های درسی را نداشته باشد، به ندرت وجود دارد؛ یعنی کتاب‌هایی که حتی سازمان بهزیستی در اختیار پیش‌دبستانی‌ها قرار می‌دهد عموماً مجوز دارند.

دریافت کتاب هم اینگونه است که مراکزی که از آموزش و پرورش مجوز دارند در سناد ثبت‌نام می‌کنند و کتاب را دریافت می کنند و مراکزی هم که کد پیش‌دبستان ندارند، کتاب‌هایی که در اختیارشان قرار گرفته می‌شود، کتاب‌های مجوزدار ماست.

* این کتاب‌ها و آموزش‌ها بر اساس چه استانداردهایی تهیه شده است؟

فضلی: محتوای پیش‌دبستان به صورت غیرمتمرکز تولید می‌شود و ما کتاب پیش‌دبستان متمرکز مثل کتاب‌های بقیه دوره‌های درسی نداریم. در استان کمیته‌ای وجود دارد که معاون ابتدایی مسئول آن است، اعضایی هستند که آنجا محتوای کتاب را تنظیم می‌کنند البته بسته آموزشی، صحیح آن است که بسته آموزشی تدوین می‌شود و به دفتر تألیف فرستاده می‌شود.

در آموزش به نوآموزان باید به تفاوت‌های فردی، شرایط فرهنگی و بومی و مراحل رشد حواس کودکان توجه شود و فعالیت‌های آموزشی هم باید در قالب بازی بوده و برای نوآموزان نشاط آور باشد. به همین دلیل آموزش حافظه‌محور و انتزاعی ممنوع است.

 آن چیزی که در کلاس‌های پیش‌دبستان طبق قانون باید اتفاق بیفتد انس با قرآن است. از نگاه من این فرا برنامه درسی است، نخ تسبیح است و حلقه‌ها را به هم وصل می‌کند یعنی شما قصه، بازی و شعر را هم که برای نوآموزان اجرا می‌کنید انس با قرآن باید در آن باشد و علاوه بر آن قصه، شعر و سرود، بازی، نقاشی، کاردستی، نمایش خلاق، بحث و گفت‌وگو، مشاهده، آزمایش، گردش علمی، تماشای فیلم و استفاده از فناوری‌های جدید در این آموزش‌ها لحاظ می‌شود.

از نگاه ما، اصولی اش این است که «کتاب کار» بچه ها که کاغذی باشد، در کار نباشد یا خیلی خیلی کم باشد.

* برای فرهنگ‌سازی درک ضرورت دوره پیش‌دبستانی چه کارهایی باید صورت بگیرد؟

فضلی: شما در ابتدای مصاحبه پرسیدید که پیش‌دبستان اجباری است یا خیر، و من گفتم آن اجباری که شما فکر کنید، نیست ولی ضرورت دارد؛ اگر این ضرورت را شما به عنوان اصحاب رسانه، برای خانواده‌ها جا بیندازید که خانواده‌ها، بچه‌هایتان باید به پیش‌دبستان بروند اتفاق مهمی است.

این باید از جنس زور نیست. از جنس ضرورت است و اگر این اتفاق بیفتد. دستمان خیلی پر می‌شود. ما پایگاه سنجش داشتیم، دکتر برای معاینه بچه‌ها وجود داشت، روانشناس برای ارزیابی سلامت بود، تست‌ها یک‌سال از نظر سن برش سنی خورده، اعتبار سنجی شده و آماده اجرا بود اما نوآموزان در کلاس‌های پیش‌دبستان به موقع ثبت‌نام نشده بودند که ما آنها را به پایگاه‌های سنجش ارجاع بدهیم.

برای اینکه خانواده‌ها فکر می‌کنند، این دوره پیش‌دبستان است و مهم نیست و ما هرچقدر فریاد زدیم، تبلیغ کردیم، در رسانه گفتیم که خانواده‌ها بچه‌هایتان را در پیش‌دبستان ثبت‌نام کنید استقبال‌ها آنقدر که می‌خواستیم، نبود؛ با یک بلندگو کار پیش نمی‌رود.

همه رسانه‌ها باید یکصدا کار کنند. به نظرم در سال 93، اوج صدایی رسانه‌ها در حوزه پیش‌دبستان بود و نتیجه‌اش را کاملاً می‌دیدیم.

شاید آن حرف‌هایی که زده بودم و شنیده بودم در سال 93 لمسش کردم. ما یک دفعه می‌دیدیم رسانه‌های مختلف درباره پیش دبستان مطلب می‌نویسند و آمار ثبت‌نام بالا می‌رفت و وقتی مصاحبه‌ها خاموش می‌شد می‌دیدیم خط‌مان ثابت می‌شد و کاملا می‌دیدم نبض جامعه در دست رسانه است.